Na het eerste overlijden: een nalatenschap wikkelt zichzelf niet af

Waarom je het eerste overlijden beter nu vastlegt dan later

Als een van je ouders overlijdt, of je partner, lijkt er voor de erfenis weinig te moeten. Een aangifte is niet altijd verplicht en een verdeling vraagt niet meteen om aandacht. Toch komt er later een rekening, bij het tweede overlijden. Die valt hoger uit naarmate je langer wacht met vastleggen wat er ligt.

Het lijkt alsof je niets hoeft te doen

Na het overlijden van de eerste partner hebben veel mensen het idee dat er niets te doen valt. Soms stuurt de Belastingdienst een brief dat er waarschijnlijk geen aangifte erfbelasting nodig is. Het boekje van de uitvaartverzorger met allerlei praktische tips verdwijnt vaak ongelezen in een la. Onbewust wordt gedacht dat het allemaal geregeld is.

En dat begrijp ik goed. Je hebt je handen (en je hoofd) vol aan het verlies, en papierwerk is dan wel het laatste waar je aan wilt denken. In een eenvoudige situatie, zoals een huurwoning en wat spaargeld, gaat het ook vaak goed als je niets doet. Het probleem ontstaat zodra het net even ingewikkelder is dan dat.

Wat er op de dag van overlijden ontstaat

Waren je ouders getrouwd of geregistreerd partner, en regelt hun testament het niet anders? Dan gaat alles naar de ouder die achterblijft, ook de schulden. De kinderen erven wel, alleen blijft hun deel voorlopig bij die ouder. Ze hebben een bedrag tegoed op hun vader of moeder, dat pas vrijkomt als ook die overlijdt. Juristen noemen dat een vordering.

Vergelijk het met een hypotheek. De schuld bestaat, de afrekening volgt pas later. Hoe groot dat tegoed is, hangt af van wat er op de dag van het eerste overlijden was. Daarom hoort er een overzicht bij van alle bezittingen en schulden op die dag, ook als de achterblijvende ouder in het huis blijft wonen.

Terug in de tijd

Bij het tweede overlijden moet iemand figuurlijk terug in de tijd. Want je moet erachter komen op hoeveel ieder kind recht had toen de eerste ouder overleed? En wat is er sindsdien met het geld gebeurd?

Zolang alles overzichtelijk is gebleven, met dezelfde partner en hetzelfde gezin, is dat terugrekenen te doen. Lastiger wordt het als er meer speelt. Denk aan een tweede relatie of aan kinderen uit verschillende huwelijken. Ook geld dat alleen van één van beiden bleef, zoals een erfenis met die afspraak, hoort daarbij. Is er nooit iets vastgelegd, dan vervaagt het beeld.

Hoe langer geleden, hoe duurder

Tussen het eerste en het tweede overlijden kunnen tientallen jaren zitten. Na een paar jaar is terugrekenen nog te overzien. Na vijfentwintig jaar wordt het een kostbare en soms bijna onmogelijke klus, omdat de gegevens van toen er niet meer zijn. Met weinig houvast blijft er niet meer over dan een ruwe schatting, en die laat ruimte voor discussie onder de erfgenamen.

Leg vast wat er ligt

Er is een eenvoudig alternatief. Wikkel het eerste overlijden netjes af en leg vast wat er ligt: op papier, en waar nodig in een akte bij de notaris. Dan is de situatie helder op het moment dat het ertoe doet, ook als dat pas over twintig jaar is.

Uitstellen voelt voor dat moment misschien wel als een prima keuze, terwijl het later juist gedoe en onrust oplevert. Wat je bij het eerste overlijden vastlegt, bespaart je familie bij het tweede overlijden veel uitzoekwerk en kosten.

Geen enkele nalatenschap wikkelt zichzelf af. Wie dat op tijd onder ogen ziet, maakt het voor de mensen die achterblijven een stuk lichter.

Hulp nodig?

Is bij jullie het eerste overlijden nooit afgewikkeld, of sta je er nu middenin? Ik kijk graag met je mee naar wat jullie nog moeten vastleggen. Neem gerust contact met me op.