In je testament staat een keuze. Heb je die al gemaakt?
Veel stellen hebben bij de notaris een testament laten maken met een vruchtgebruik-keuzelegaat erin. Dat is een prima regeling, en de notaris had er goede redenen voor. Alleen weten de meeste mensen niet dat die regeling pas werkt als de partner die achterblijft ook echt een keuze maakt. Doe je dat niet, dan blijft alles jarenlang hangen. Dat merk je vaak pas als er iets moet gebeuren, bijvoorbeeld als het huis verkocht moet worden.
Wat is een keuzelegaat eigenlijk?
Het woord alleen al. Ik leg het meestal zo uit. In het testament staat dat jij, als je partner overlijdt, mag kiezen welke bezittingen je in vruchtgebruik krijgt. Vruchtgebruik betekent dat je ze mag blijven gebruiken. Je woont gewoon in het huis en je mag de rente of de opbrengst van het spaargeld en de beleggingen houden. De kinderen krijgen de zogeheten blote eigendom. Ze zijn dus eigenaar, maar zolang jij leeft hebben ze er in de praktijk niets aan.
Het mooie van een keuzelegaat is dat je bij het opstellen van het testament nog niet hoeft te weten hoe je leven er later uitziet. Je kiest pas als het zover is, als je weet wat er is en wat jij nodig hebt. Vaak speelt de erfbelasting ook mee. Met een goede keuze kun je die slim verdelen tussen jou en de kinderen, en dat kan een flink verschil maken.
Waarom die keuze zo vaak blijft liggen
Na een overlijden heb je je hoofd ergens anders. Dat begrijp ik heel goed. Er is verdriet, er is een uitvaart, en daarna gaat het leven gewoon door, met boodschappen en verjaardagen en alles wat erbij hoort. Een keuze uit het testament voelt dan als iets wat wel even kan wachten. “Dat komt later wel,” hoor ik dan. “Ik zie wel wat ik nodig heb.”
Van buitenaf duwt ook niemand. Er komt geen brief die je eraan herinnert. De bankrekeningen blijven op beide namen staan, je blijft gewoon in het huis wonen en er lijkt niets aan de hand. Zo kunnen er jaren voorbijgaan.
Wat er gebeurt als je niet kiest
Zonder keuze is er juridisch niets ingevuld. Er is nooit vastgelegd welke bezittingen onder het vruchtgebruik vallen, dus weet ook niemand precies wat van de kinderen is en wat jij mag gebruiken. Zolang alles rustig blijft, merk je daar weinig van.
Dat verandert als er wél iets moet. Stel dat de gezondheid van de achterblijvende ouder achteruitgaat en het huis verkocht moet worden, om de zorg te betalen of om kleiner te gaan wonen. Dan blijkt dat dat niet zomaar kan, omdat de eigendom nooit is uitgewerkt. Ondertussen zijn de fiscale termijnen allang verstreken. De voordelen waar het testament ooit om draaide, zijn dan vaak niet meer te halen. In veel testamenten staat bovendien een termijn waarbinnen je moet kiezen. Wat er gebeurt als die voorbij is, verschilt per testament, en dat wil je liever niet pas na tien jaar uitzoeken.
En dan zijn er nog de kinderen. Die hebben allemaal hun eigen beeld van wat eerlijk is en wat vader of moeder bedoeld zal hebben. Dat is op zich heel normaal. Alleen heb je zonder iets op papier weinig om dat gesprek op te bouwen, en dan loopt het sneller uit de hand dan je zou willen.
Zo zorgt een regeling die bedoeld was om jou goed verzorgd achter te laten, juist voor gedoe. De nalatenschap wordt uiteindelijk heus wel afgewikkeld. Maar dat kost dan veel meer geld en moeite dan nodig was, en het gaat vaak ten koste van de onderlinge verhoudingen.
Wat ik bij een eerste overlijden met je doorloop
Gelukkig kun je dit met een paar stappen voorkomen, als je ze maar op tijd zet. Bij een eerste overlijden pak ik eerst het testament erbij en lees ik met je mee wat er precies staat, ook of er een termijn voor de keuze in staat. Daarna maken we samen een overzicht van wat er is: het huis, de rekeningen, eventuele beleggingen en ook de schulden.
Dan komt de keuze zelf. Wil je in het huis blijven wonen? Heb je de opbrengst van het spaargeld nodig om rond te komen? En wat betekent het voor de erfbelasting als je het een kiest of het ander? Daar nemen we de tijd voor, want het is jouw keuze en die moet bij jouw leven passen. Als je eruit bent, zorg ik dat de keuze goed wordt vastgelegd, waar nodig bij de notaris, en dat de verdeling en de aangifte erfbelasting daarop aansluiten.
Alles wat we afspreken, leg ik vast in een Digitaal Nalatenschapsdossier. Daar kun jij later in kijken, en je kinderen ook als het moment daar is. Dan hoeft niemand over tien jaar terug te zoeken wat er destijds bedoeld werd.
Waarom het zo verstandig is om het eerste overlijden meteen af te wikkelen, schreef ik eerder al in Na het eerste overlijden: een nalatenschap wikkelt zichzelf niet af.
Hulp nodig?
Staat er in jullie testament een keuzelegaat en weet je niet zeker of er ooit gekozen is? Of is je partner kort geleden overleden en zie je er tegenop? Ik kijk graag met je mee, ook als het eerste overlijden al jaren geleden is. Neem gerust contact met me op.

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Of rouw je nu zelf raakt of dat je iemand kent die rouwt, je kan zoekende zijn in wat je nu moet doen. In onze tweewekelijkse nieuwsbrief delen we unieke informatie over Rouw & Verlies en over Erven & Nalaten.
De mails die we schrijven zijn in toegankelijke taal en toch gaat het over grote en belangrijke thema's. Daarom maken we al dat ingewikkelde graag gemakkelijker voor je. En we helpen je met deze informatie zo concreet mogelijk zodat jij er iets mee kan doen.